Wandelen op de Marker Wadden

Pionieren op jong land

Midden in het Markermeer liggen de Marker Wadden. Bij mijn eerste bezoek voelde deze plek voor mij een beetje als een geheim. Een bijzonder stukje nieuw Nederland, zonder drukke strandpaviljoens of volle wandelpaden, maar een landschap in wording waar je jezelf pionier kunt wanen op onontgonnen grond.

Wat dit bezoek zo bijzonder maakt? Het zal vast de combinatie van rust en ruimte zijn. Het contrast met de rest van Nederland is enorm: geen weilanden met keurige sloten, geen pittoreske dorpjes, maar ruw, open land waar de wind vrij spel heeft en de horizon eindeloos lijkt. De stilte hier is bijna tastbaar en wordt alleen doorbroken door vogelgeroep en het ruisen van riet.

Vaak wordt de naam vergeleken met de Waddeneilanden, maar de Marker Wadden zijn van een heel ander kaliber. Waar Texel, Vlieland en Terschelling eeuwenoude cultuurlandschappen zijn met dorpen, duinrijen en bossen, zijn de Marker Wadden pas vanaf 2016 aangelegd. Dit is geen ‘gerijpt eilandschap’, maar een rauw begin. Geen boulevard, geen café op de hoek, geen geschiedenis van vissersdorpen. Wat je hier vindt is puur natuur in de maak.

Ecologische redding van het Markermeer

De Marker Wadden zijn niet ontstaan uit toeval of natuurlijke processen. Ze zijn met opzet aangelegd, en daar zit een urgent verhaal achter. Het Markermeer was ooit het visrijke Zuiderzee, maar raakte na de aanleg van de Houtribdijk – afgerond in 1975 – in ecologisch verval. Het water werd troebel en de biodiversiteit kelderde. Het meer veranderde in een soort ‘blauwe woestijn’: helder op het eerste gezicht, maar arm aan leven onder het wateroppervlak.

Natuurmonumenten startte daarom in 2012 het project Marker Wadden, met als doel het meer nieuw leven in te blazen. De bedoeling was om eilanden aan te leggen met klei, slib en zand uit het Markermeer zelf. Zo zouden ondiepe zones en oeverlanden ontstaan waar planten konden wortelen, vissen zich konden voortplanten en vogels zouden kunnen nestelen. Het eerste eiland opende in 2016, en het succes was bijna direct zichtbaar: vogels ontdekten de nieuwe eilanden al tijdens de aanleg.

Vandaag de dag lijken de nieuwe eilanden haast een soort maanlandschap: kale zandvlaktes afgewisseld met beginnende duintjes, plassen met helder water en uitgestrekte rietvelden. De beleving van rust en ruimte is totaal. Hier merk je hoe zeldzaam dat is geworden in ons dichtbevolkte land.

En dit is nog maar het begin. In de toekomst komen er nog meer eilanden bij in het Markermeer. De ambities reiken verder: een archipel die het ecologisch functioneren van het hele meer moet verbeteren. De Marker Wadden zijn dus niet alleen een bestemming, maar ook een belofte: van méér natuur, meer stilte, meer ruimte voor wilde dieren en natuurliefhebbers.

Wandelen op de Marker Wadden

Het toegankelijke hoofdeiland biedt in totaal 12 km aan wandelpaden, met 3 uitgestippelde wandelroutes die elk een eigen karakter hebben:

• De Vogelvluchtroute (3,4 km) is de kortste route en voert je langs de belangrijkste hotspots: de uitkijktoren Steltloper, het Eilandpaviljoen en 2 vogelkijkhutten. Je maakt in vogelvlucht kennis met de nieuwe natuur terwijl vogels om je heen vliegen en voedsel zoeken op de slibvelden. Perfect voor wie weinig tijd heeft, met jonge kinderen komt, of minder mobiel is. Deze route is namelijk met begeleiding ook toegankelijk voor mensen met een beperking.
• De Vlinderroute (4,2 km) is een mooi alternatief van middelmatige lengte. Deze route is bijzonder in de lente, wanneer er onderzoek wordt gedaan naar de vlinderstand op de eilanden. Via een speciale app kun je zelfs meehelpen met het tellen van vlinders die je onderweg tegenkomt.
• De Kustroute (7,2 km) is de langste route en neemt je mee langs de buitenrand van het eiland. Je wandelt langs de kust van het Markermeer, door vogelkolonies, en komt onderweg de 2 vogelkijkpunten tegen. Deze tocht vraagt meer conditie en tijd, maar beloont je met de meest afwisselende landschappen en het sterkste gevoel van afzondering.

De paden bestaan uit een mix van goed begaanbare schelpen- en vlonderpaden die door zandige en moerassige stukken lopen. Routes zijn aangegeven met duidelijke markeringen en bewegwijzering, waardoor verdwalen vrijwel onmogelijk is. Toch is het verstandig om vóór vertrek even de routekaart bij het Eilandpaviljoen te bekijken of te downloaden, zodat je weet waar de vogelkijkhutten en rustplekken zich bevinden. Doe dit vooral als de zon niet schijnt, je hebt weinig landschappelijke aanknopingspunten en mijn ervaring is dat je dan wat sneller gedesoriënteerd kan raken.

Schoeisel

Het Marker Wadden-landschap is nog jong en ‘onaf’. Dat betekent dat je over losse zandpaden loopt die bij wind kunnen stuiven en na regen modderig kunnen zijn. Stevige wandelschoenen of trekking sandalen zijn geen overbodige luxe. Sneakers kunnen, maar verwacht wel dat ze stoffig of nat worden.

Uitkijktoren

Hoogtepunt van elke wandeling is ongetwijfeld de uitkijktoren. Die heb ik tijdens mijn bezoek overgeslagen vanwege enige drukte ter plaatse, en achteraf heb ik daar spijt van. Vanaf het platform op 12 m hoogte heb je een 360-graden panorama over het eiland en het omringende Markermeer. Bij helder weer zie je aan de ene kant Lelystad en aan de andere kant de skyline van Amsterdam. De toren is ook een mooie plek om vogels te spotten die boven het riet cirkelen.

Vogelkijkhutten

Verspreid over het eiland staan vogelkijkhutten: eenvoudige, maar functionele houten constructies met kijkopeningen en bankjes. Deze zijn strategisch geplaatst bij plassen en moerassen met de meeste vogels. Neem je verrekijker mee, of leen er één bij het paviljoen.

Paradijs voor vogels en planten

De Marker Wadden zijn vrij snel uitgegroeid tot een hotspot voor vogelliefhebbers. Binnen enkele jaren na de aanleg vestigden zich tientallen vogelsoorten op het eiland: kolonies sternen en meeuwen, steltlopers als kluten en tureluurs, en waadvogels als scholeksters en bonte strandlopers. In het broedseizoen (maart tot juli) gonst het van activiteit: duizenden vogels bouwen nesten, broeden op hun eieren en voeren hun jongen groot.

Bijzonder is de grote kolonie visdieven die het eiland heeft aangenomen als broedgebied. Deze elegante vogels met hun zwarte kapje en sierlijke duikvlucht zijn een lust voor het oog. Ook de lepelaar, met zijn opvallende spatelvormige snavel, is een vaste gast. In het riet verschuilen zich rietvogels als de roerdomp en de kleine karekiet, terwijl boven het water aalscholvers en futen jagen op vis.

Tijdens het trekvogelseizoen (vooral maart-april en augustus-oktober) worden de Marker Wadden een cruciale rustplaats voor vogels op doorreis. Dan zie je grote groepen ganzen, eenden en steltlopers die hier energie opdoen voor hun lange vlucht naar broedgebieden in het noorden of overwinteringsgebieden in het zuiden.

De vegetatie is minstens zo boeiend als de vogels, juist vanwege het pionierskarakter. Op de kale zandvlaktes verschijnen als eerste biestarwegras, zandhoornbloem en strandmelde – echte overlevingskünstlers die kunnen gedijen op schraal, zout beïnvloed zand. In de luwere zones ontwikkelen zich rietvelden en wilgenbosjes. Bij de plassen groeien riet, lisdodde en mattenbies.

Maar wat me vooral fascineert, is de dynamiek van het landschap. In de afgelopen 5 jaar is er veel veranderd. Waar in 2019 nog kale zandbanken waren, staan nu dichte rietgorzen. Zanderige pioniersplekken zijn begroeid geraakt, terwijl storm en golfslag elders nieuwe kale plekken hebben gevormd. Jonge wilgenbosschages zijn uitgegroeid tot struiken van enkele meters hoog. Het eiland verandert elk seizoen, elk jaar. Wie het in 2020 bezocht en nu terugkomt, ziet een veranderd landschap. Je bent getuige van een levend, groeiend ecosysteem.

Praktische informatie voor je bezoek

Beste seizoen

• Voorjaar (maart-mei)
  Het broedseizoen is in volle gang. Vogels zijn druk met nestbouw en je hoort overal gezang. De natuur ontwaakt, de eerste plantjes komen op. Let op: sommige delen kunnen afgesloten zijn om broedende vogels te beschermen.
• Zomer (juni-augustus)
  Lang licht, warm weer, ideaal voor een ontspannen wandeling. De vegetatie staat er weelderig bij. Wel drukker met bezoekers en het kan warm zijn op de kale zandvlaktes.
• Herfst (september-november)
  Trekvogels trekken in grote aantallen door. De kleuren van het riet en de lage zon zorgen voor prachtige lichtvallen. Misschien wel het beste seizoen voor fotografen.
• Winter (december-februari)
  Rustig, rauw en indrukwekkend. Wintergasten zoals smienten en wintertalingen verzamelen zich bij de plassen. Wel kouder en winderiger, dus kleed je warm.

Hoe kom je er?

De Marker Wadden zijn alleen per boot bereikbaar. Je vertrekt vanuit Lelystad Haven, waar een speciale veerboot pendelt tussen de wal en het eiland. De overtocht duurt 40-45 minuten en is onderdeel van de belevenis: je vaart over open water met uitzicht over het Markermeer.

Je kunt op 2 manieren naar de Marker Wadden:

• Via een georganiseerde excursie
  Natuurmonumenten organiseert begeleide tochten met gids. Deze duren meestal een halve dag en bevatten vaak een rondleiding, uitleg over het eiland en soms een verrekijker. Handig als je graag meer achtergrondinformatie wilt en niet alles zelf hoeft te regelen.
• Individueel
  Je boekt alleen de boottocht en verkent het eiland op eigen tempo. Dit geeft je de vrijheid om langer stil te staan bij plekken die je interessant vindt, en om de stilte écht op te zoeken.

Een halve of een hele dag?

Reken op sowieso een halve dag op de Marker Wadden. Met de boottocht heen en terug ben je al een uur onderweg, en je wilt natuurlijk ook tijd om te wandelen en rond te kijken.

Heb je bovenmatig grote interesse in flora en fauna, en wil je meer tijd nemen bij vogelkijkhutten? Dan zou ik kiezen voor een hele dag.

Kosten

De boottocht van Lelystad: 20 tot 30 euro.
De excursie: 7 tot 10 euro.

Horeca en picknick

Op het hoofdeiland is een paviljoen bij de haven waar je terecht kunt voor een broodje, koffie of iets fris. Het aanbod is bewust eenvoudig en kleinschalig; dit is geen plek voor uitgebreide lunchkaarten. Wél gezellig voor een rustpauze na je wandeling. Bestel niet te laat in de middag, want het personeel moet ook zelf de laatste boot terug naar Lelystad nog halen!

En picknicken? Ook dat is mogelijk. Er zijn picknicktafels bij het paviljoen en enkele rustplekken op het eiland waar je je eigen lunch kunt nuttigen. Neem wel je eigen eten en drinken mee als je zeker wilt zijn van voldoende proviand. En belangrijk: neem je afval weer mee. Het eiland is kwetsbaar en moet schoon blijven.

Zijn de Marker Wadden leuk voor kinderen?

Ja, zeker! Kinderen vinden de boottocht al een avontuur, en het eiland zelf prikkelt de fantasie: het voelt als een ontdekkingsreis naar een onbekende wereld. Bijzonder zijn de timelapse-fotopalen: palen met camera’s die het landschap vastleggen. Kinderen vinden het leuk om voor deze palen te poseren en te bedenken dat hun foto misschien later in een film over de ontwikkeling van het eiland verschijnt.

Bij het paviljoen zijn verrekijkers te leen, ook voor kinderen. Vogels kijken wordt ineens spannend als je een kluut van dichtbij kunt zien of een visarend op een paaltje in de verte. Neem zelf ook een verrekijker mee als je die hebt, het vergroot de belevenis enorm.

Let op: de wandeling kan voor hele jonge kinderen lang zijn, afhankelijk van de gekozen route. De korte route is goed te doen, maar de langere tochten vragen misschien wat meer doorzettingsvermogen.

Honden: laat die maar thuis

Vanwege alle kwetsbare broedplaatsen zou ik sterk aanraden om zonder hond te komen. Ze mogen sowieso niet mee met de veerdienst vanaf Lelystad. En mocht je de Marker Wadden bezoeken met een eigen boot, hou er dan rekening mee dat honden alleen in een heel beperkt gebied rond de haven zijn toegestaan, en ook alleen aangelijnd. Gaat je hond dit nog een leuk uitje vinden?

Mogelijkheden voor mensen met een beperking

Het hoofdeiland is gedeeltelijk toegankelijk voor rolstoelen en rollators. De paden direct bij het havenpaviljoen zijn verhard en goed begaanbaar. De langere wandelroutes over onverharde zand- en grindpaden zijn lastiger, maar niet onmogelijk met een elektrische rolstoel of goede rollator. Informeer bij reservering naar de mogelijkheden.

Wat meenemen?

• Water: er zijn onderweg geen kranen of voorzieningen, dus neem voldoende water mee, vooral op warme dagen.
• Zonnebrand en zonnehoed: op de Marker Wadden is weinig schaduw. De zon kan fel zijn, ook in het voorjaar en najaar.
• Winddichte jas: het kan flink waaien, ook in de zomer.

Overnachten

Een bijzonderheid: je kunt overnachten op de Marker Wadden zelf. Landal heeft op het hoofdeiland 4 eilandhuisjes waar je kunt verblijven. Een unieke kans om het eiland ook ’s avonds en ’s ochtends vroeg te beleven, wanneer de meeste bezoekers weg zijn. Dan ervaar je pas echt de rust en stilte, en heb je de beste kansen om vogels te spotten bij zonsopgang of schemer.

Let op: de huisjes zijn bewust eenvoudig gehouden. Er is geen televisie, wel wifi. Er is geen restaurant of winkel op het eiland, dus je moet al je eten en drinken voor je hele verblijf zelf meenemen. Het eiland is volledig off-grid: elektriciteit komt van zonnepanelen, en er is een stoplichtsysteem in de woonkamer dat aangeeft of er voldoende stroom is. Ook kan het kraanwater niet geschikt zijn om te drinken. Controleer vooraf of je flessenwater nodig hebt.

De minimale verblijfsduur kan seizoensgebonden zijn. Check Landal voor actuele boekingsvoorwaarden, vaak geldt minimaal 2 of 3 nachten. De huisjes zijn vaak ver van tevoren volgeboekt. Meer info: www.landal.nl/parken/marker-wadden.

Combinatie-uitjes

Wil je je bezoek aan de Marker Wadden combineren met andere uitjes? Dat kan uitstekend:

• Nieuw Land Erfgoedcentrum
  Ook in Lelystad, biedt interessante informatie over de geschiedenis van Flevoland, de droogmaking en de ontwikkeling van het IJsselmeer. Een mooie aanvulling op je bezoek aan de Marker Wadden, omdat je meer context krijgt over het water en landschap.
• Omgeving Markermeer
  Denk aan plaatsjes als Volendam, Marken en Hoorn. Historische havenplaatsen met een heel ander karakter dan de Marker Wadden, maar wel mooi als contrast.
• Enkhuizen en het Zuiderzeemuseum
  Voor wie geïnteresseerd is in de geschiedenis van het gebied en het leven aan de voormalige Zuiderzee.

Tot slot

De Marker Wadden zijn meer dan een wandelbestemming. Het is een plek die je uitnodigt om te voelen hoe nieuw land ontstaat. In een tijd waarin Nederland vol lijkt, waarin elk stukje grond bestemd en ingericht is, vormen de Marker Wadden een natuurlijke enclave: ruimte die nog niet ‘af’ is, natuur die zichzelf mag uitvinden. Het eiland verandert, groeit, verraadt. En elke keer als je komt, zie je iets nieuws.