alles over wandelen

Pelgrimspaden

Pelgrimeren naar Rome

Klaas van der Poel

‘Omnes viae Romam perducunt (Alle wegen leiden naar Rome)’, zeiden de Romeinen. Dat is wat overdreven, maar als we er van maken ‘vele wegen leiden naar Rome’ dan is het zeker waar. Daar zijn ook beproefde pelgrimspaden bij. Want pelgrimeren, lopen naar Rome, is bepaald niet nieuw. Dat zijn soms geen eenvoudige paden, maar ze zijn wel de moeite waard.

Deze informatie over pelgrimspaden naar Rome is bij elkaar gebracht door Klaas van der Poel

Waarom naar Rome?

Rome is een belangrijk centrum, misschien wel hét centrum van West Europa en van de west-europese beschaving. Met een historie van zo’n 2500 jaar, is Rome veel ouder dan Parijs, London, Amsterdam of welk ander Europees centrum ook. Een stad waar mensen uit heel Europa door de eeuwen naar heen en weer zijn getrokken: Romeinse legioenen, vreemde veroveraars, barbaren, kooplui, pelgrims, geleerden en toeristen. Ongeveer 1000 jaar is Rome de hoofdstad geweest van het Romeinse rijk, een stad die door de eeuwen heen groeide in grandeur en die ook nu nog monumenten uit die tijd bezit waaraan we ons vergapen. Vervolgens is de stad zo’n 1000 jaar het centrum geweest van de Christenheid, zetel van de pausen. Het bevat de graven van de apostelen Petrus en Paulus en van nog veel meer heiligen. Het bevat kerken, kloosters en relikwieën, meer dan enige andere stad. Geen wonder dat het door de eeuwen heen een magnetische aantrekkingskracht heeft gehad op pelgrims. Grote groepen mensen trokken er door de eeuwen heen naar toe, om boete te doen, om gunsten te vragen en om uiting te geven aan hun devotie. Ter onderscheiding droegen ze daarbij twee gekruiste sleutels, het teken van Sint Pieter en het wapen van de paus. Verder moesten kerkelijke functionarissen (zoals Maarten Luther), ook wel eens in Rome zijn omdat dat nu eenmaal het bestuurlijke centrum van de kerk van Rome was. In de middeleeuwen vonden dat soort reizen plaats met de toen beschikbare middelen, dus soms te paard, maar meestal te voet.

Zo is de weg vanuit onze streken naar Rome innig verbonden geraakt met pelgrims: mensen die, gedreven door een vuur en een visie, te voet, de afstand naar Rome aflegden en vervolgens, vol goede voornemens, weer terugkeerden naar hun haardsteden in het kille Noorden. Hoeveel zijn het er geweest? Wie zal het weten. In de tijdspanne van zo’n 15 eeuwen echter zeker vele, vele miljoenen. Bijna zeker was er minstens één van je eigen voorouders bij. Die mensen gingen meestal op weg zonder kaart en zonder geld, vertrouwend op hun medemensen. Ze lieten langs hun pelgrimsweg heel wat sporen na die ook nu nog getuigen van hun idealen.

Voorgangers op de weg

De historie vertelt over vele beroemde voorgangers op de weg vanuit onze streken naar Rome: St Willibrord, de eerste bisschop van Utrecht (658 – 739) reisde tweemaal op en neer. Karel de Grote liet zich in 800 in Rome tot keizer kronen. In het jaar 990 reisde bisschop Siegeric vanuit Engeland naar Rome en werd daar door de paus tot bisschop van Canterbury gewijd. Hij hield een nauwkeurig journaal bij van zijn terugreis, die hij aflegde in 79 dagmarsen. Zijn reis ging via Reims, de Grote St Bernhard, en de Longobardische koningstad Pavia. De steden en rivieren die hij doortrok zijn vandaag nog allemaal goed herkenbaar. Zijn journaal is bewaard in het British Museum in London en is het oudste gedetailleerde verslag van een pelgrimsreis in Europa (ouder dan het Liber Sancti Jacobi). Zijn traject houden we aan als de Via Francigena.

Uit de middeleeuwen zijn verder reisverslagen bekend van Nicolaas van Munkathvera, die in 1154 van IJsland naar Rome reisde. Hij volgde de Hanze steden, o.a. Deventer en Zutphen . Philippe II August, koning van Frankrijk keerde via Rome terug van de derde kruistocht in 1191 en beschreef zijn route die voor een deel de Via Francigena volgde. Ongetwijfeld gingen nog vele pelgrims en kooplui en avonturiers in de middeleeuwen dezelfde weg. In de tijd van de Renaissance was het gebruikelijk voor kunstenaars om nar Italië te reizen. Rubens is er geweest en later maakte Goethe ‘meine Italienische Reise’ . Ook Napoleon trok met zijn leger de Grote St Bernhard over, niet zozeer als pelgrims, maar wel te voet naar Rome.

Dan is het een tijd stil, maar in de dertiger jaren van de twintigste eeuw maakte Bertus Aafjes zijn Voetreis naar Rome – door Duitsland langs de Rijn - en tegen het eind van de eeuw begon hij langzaam maar zeker navolging te krijgen. In 1994 riep de raad van Europa de Via Francigena uit tot Itinerario Culturale Europeo , één van de historische wegen van Europa, net als de befaamde Camino naar Santiago de Compostella. Een groep Italianen heeft de weg in 1999 gelopen en er een prachtig boek over geproduceerd: La Via Francigena – Camina Europea –1, door G. Corbellini en L. Grazioli. Toen stond de pelgrimage – te voet – weer op de kaart.

En nu? Inmiddels wint lopen/pelgrimeren naar Rome snel aan populariteit. Een paar jaar geleden liepen sporadisch enkele zonderlingen naar Rome. In 2006 was dat al aangegroeid tot enkele tientallen. Recent hebben die zich verenigd in de Vereniging Pelgrimswegen naar Rome. Het doel van de vereniging is om wandelaars en fietsers en in het bijzonder pelgrims te helpen hun droom - laten we naar Rome gaan - waar te maken. De website van de vereniging is www.pelgrimswegen.nl. Aarzel niet hun hulp in te roepen. Vraag en raadpleeg in ieder geval hun vraagbaak voor wandelaars en fietsers, “Op pelgrimstocht naar Rome”.

Welke weg?

Vele wegen leiden dus naar Rome, maar laten we het hebben over wegen die lopen vanuit de landen aan de Noordzee en het Frankenland, de wegen dus “tussen Keulen en Parijs”. Dan zijn er drie belangrijke alternatieven: Langs de Rijn door Duitsland en dan over de Gotthard pas en via Florence. Dat is ongeveer de weg van Bertus Aafjes. Of door Frankrijk, over de Grote St Bernhard en dan via Pavia en Siena. Dat is dan de Via Francigena. Of een tussenweg: langs de GR5 door de Ardennen en de Vogezen tot aan Pontarlier in Frankrijk, en dan overstappen op de Via Francigena. In alledrie de gevallen is de afstand ongeveer 2000 kilometer. In alle gevallen is het een interessante reis: door drie taalgebieden, twee of drie flinke bergketens en een half dozijn grote rivieren. In alle gevallen zijn er soms wel, maar soms ook geen, aangegeven wandelpaden, weinig reisbeschrijvingen, vrijwel geen refugio’s en niet altijd betrouwbare kaarten. Uitdagingen dus, ook voor redelijk geoefende wandelaars. En dan zijn er ook nog andere wegen en paden die richting Rome gaan, bijvoorbeeld over Assisi. Welke weg is de beste? Je eigen weg.

Een paar praktische suggesties

Een pelgrimstocht naar Rome moet je doen en ieder doet het op zijn of haar eigen manier. Misschien is één van de mooiste kanten ervan wel het avontuurlijke, dat je toch steeds weer voor verrassingen wordt geplaatst en dat je voortdurend bezig bent met de problemen van de dag en van de minuut en met de interpretatie van je eigen ervaringen.

Maar toch ...... hebben veel mensen wel behoefte aan een beetje steun en wat aanwijzingen van mensen die voor hen gingen. Wij ook. We zijn maandenlang naarstig zoekende geweest naar allerlei informatie: over de route, overnachtingsmogelijkheden, wat voor kleren, kaarten, hoeveel geld moet ik meenemen. Om aan die behoefte een beetje tegemoet te komen volgen hieronder 10 punten, geen 10 geboden, maar 10 hints over dingen die misschien kunnen helpen om de tocht nog mooier en nog plezieriger te maken.

Kaarten

In Nederland lopen we bij voorkeur op de 50.000 kaarten van de ANWB. Van Belgie vonden we 50.000 kaarten bij Bever Sport. De Franse 100.000 kaarten van Michelin vonden we prima. Ze zijn overal te krijgen (ook in Frankrijk). Van Zwitserland kregen we bij Pied a Terre een set 50.000 kaarten (wel duur). Italië is een probleem. De 200.000 kaarten van Shell (bij de ANWB) zijn goed, maar weinig gedetailleerd. Soms zijn bij Informatione Turistica lokale kaarten te krijgen, maar die stellen meestal niet veel voor. Van sommige streken zijn er 100.000 kaarten (bij Pied a Terre), maar die zijn verouderd en onvolledig.

Wandelgidsen

Voor wie vlot Italiaans leest is er de prachtige rapportage van Grazioli en Corbellini, maar die lui lopen veel langs snelwegen. Ook wij volgden nog al eens wegen, meestal landwegen. Onze route staat elders op de site. In Toscane van San Miniato tot Siena hadden we een heel mooi gidsje: La Via Francigena in Val d’Elsa. Verder hadden we een routegids (in het Italiaans) van d’Atti en Cinti. Soms klopte het, maar een paar keer zijn we er zo mee verdwaald dat we hem op de bodem van de rugzak gestopt hebben. Tegenwoordig (bijna 10 jaar na onze tocht is natuurlijk alles veel beter: Er is een Nederlandse vereniging www.pelgrimswegen.nl . Die heeft een gids uitgegeven: Op pelgrimstocht naar Rome. Die mag je niet missen. Maar om je eigen weg te vinden moet je maar kijken en vragen.

Overnachten

Wij hadden geen tent bij ons en zochten meestal een eenvoudig hotelletje (via de Guide Michelin, via de syndicat d’initative, of door te kijken en te vragen) of een bed&breakfast (via de Guide Gites de France). Als het lukte vroegen we onderdak bij kloosters, soms een dagje vooruit bellen, maar soms ook gewoon inlopen. Als je de regel van Benedictus in acht neemt moet dat eigenlijk altijd lukken. Wij hebben hele goede herinneringen aan de Grote St Bernhard, Mortara, Pontremoli, San Gimignano, Siena, Monte Oliveto en Sutri. In Italie hebben we veel steun gehad van het Vademecum dat te krijgen is via www.francigena-international.org. En tegenwoordig zijn er natuurlijk heel wat boeken en gidsen die adressen bevatten. Taal: In Italië helpt het wel erg veel als je tenminste een mondje Italiaans kent, anders snappen ze je echt niet. Voor Frankrijk geldt dat eigenlijk ook. Je hebt zo veel meer gezelligheid en contact als je een beetje een gesprek kunt voeren. In Nederland, België en Zwitserland is de taal natuurlijk geen probleem en heb je alleen een positieve en enthousiaste uitstraling nodig.

Paden en bordjes

In Nederland en Belgie liepen we veel over fietspaden, met prima bordjes. Gaat altijd goed, vooral buiten het vakantieseizoen. Helaas lopen in Frankrijk de GR’s allemaal de verkeerde kant op. Dat wordt dus nogal eens asfalt, maar wij vonden Franse D-weggetjes meestal geen bezwaar. Zwitserland staat vol gele bordjes die fiets- en wandelpaden aanduiden. Het kostte ons drie dagen om uit te vinden hoe je die gebruikt. Ze zijn altijd goed en laten je niet in de steek, maar hebben de neiging erg door de bergen te lopen. In Italië kun je absoluut niet op bordjes en borden vertrouwen. Soms gaat het een tijdje goed, maar op de eerste dag na de Grote Sint Bernard waren wij al verdwaald.

Weer en seizoen

Door Nederland en België en Noord Frankrijk hebben wij in de winter/ vroege voorjaar gelopen. Prima, lekker rustig. Door Oost Frankrijk, Zwitserland en Noord Italië in de zomer. Ook goed, maar in de Po vlakte moesten we echt ophouden: veel te heet en barstens vol muggen. Van de Po vlakte tot Rome in April. Prima, maar sneeuw in de Apennijnen en best veel regen. Conclusie: de hitte in de zomer is het grootste probleem. Maar in de winter (tot ongeveer juni) kun je de hoge Alpen passen zoals de Grote St Bernhard niet over. Vroeger liep men in de zomer ’s nachts.

Wat mee te nemen

Dat is eenvoudig: alles wat je thuis laat is mooi mee genomen. Als je echt iets nodig hebt kun je het onderweg altijd wel kopen. Een bijzonderheid: Wij hebben altijd een flink stuk stevig plastic bij ons om op te zitten, op/onder te liggen. Een zakmes, een kompas en een liter water. Zo mogelijk niet meer dan 10% van je lichaamsgewicht.

Openbaar vervoer

In principe en als het moet is dat er wel, maar meestal niet als jij wil. Op het platteland van Frankrijk en Italië zijn de bussen schaars (meestal ’s ochtends en ’s avonds). Desnoods krijg je wel een taxi, maar dan moet het wel echt nodig zijn. Wij gaven onszelf soms dispensatie om in en uit een grote stad (Besancon, Siena, Lausanne) de trein of de stadsbus te nemen. Spaart een hoop gedwaal door industriegebieden. In Italië zijn een paar stukjes waar we (zonder schaamte) de trein aanbevelen: tussen Pontremoli en Aulla en tussen Carrara en Pietrasanta.

Stempelen

Het hoeft natuurlijk niet, maar het is toch leuk om in de sacristie van de St Pieter een Testimonial op te halen. De Association Via Francigena (AVF) of de vereniging Pelgrimswegen sturen je op verzoek een stempelboekje net als dat voor Santiago. Wij vonden het meestal ook een goede binnenkomer in de lokale parochiekerk en een aanleiding voor een kop thee en een verzoek om onderdak. Doen dus.

Wat kost dat?

Het heeft ons dus 63 dagen van ons leven gekost. En ieder één paar schoenen. Verder heeft het ons met zijn tweeën toch wel ongeveer 70 Euro per dag gekost: Slapen, eten, drinken, dingetje hier, dingetje daar en de reis terug. Een dikke 4000 Euro dus. Kun je een heleboel weken voor naar de Costa Brava. Maar dat is geen vergelijk, toch?

En de volgende literatuur kan je helpen om enthousiast te worden en keuzes te maken voor jouw eigen weg naar Rome.

Literatuur

Hier is wat literatuur en internet sites die kunnen helpen bij de voorbereiding van een pelgrimsreis naar Rome, al is het alleen maar om te dromen.

F. Dufour: Alte wegen nach Rom, ISBN 3702222529
De bezienswaardigheden in Italie goed beschreven, maar geen voetpaden

Hilaire Belloc: The Path to Rome, Penguin ISBN 0140095306.
Romantisch relaas van een avontuurlijke Fransman in 1900. Zeer onderhoudend.

Ben Teunissen (red) Op pelgrimstocht naar Rome, Forte Uitgevers, 2010, ISBN 9789058778796
Een onmisbare gids voor ieder die op eigen kracht naar Rome wil gaan vanuit de Lage Landen, routes, tips, voorbereiding, overnachten.

Herman Post: Te voet naar Rome, Conserve, 1991, ISBN 9054290048
Een schrijver/journalist volgt het spoor van Bertus Aafjes. Door Duitsland en Assisi, met redelijk precieze route en kaartjes.

Websites

www.viafrancigena.com
Een commerciele, maar wel informatieve site van het Italiaanse deel van de route. Vrij veel achtergrond, meest in het Italiaans.

www.francigena-international.org
De site van de Association Via Francigena, een vereniging met hele bruikbare gegevens en met het doel om pelgrims bij te staan.

www.pelgrimswegen.nl
De site van de vereniging Pelgrimswegen naar Rome. Veel courante details en ervaringen van wandelaars en fietsers.

Wandelgidsen

Te bestellen via deze site:

Aanvullingen en correcties

Ton van Zutphen   (donderdag 5 april 2012 10:33)

Wandelend over de Via Francigena van Viterbo naar Formello...tja wat zal ik zeggen....algemeen...gemakkelijk te wandelen, mooi weer...maar...zeer slecht aangegeven op meerdere plaatsen; de Italianen hebben de bewijzering nog niet onder de knie. En overal op honderden plaatsen is afval gedumpt...jammer/jammer toch. Ben niemand tegengekomen/ geen enkele wandelaar...de stadjes zijn prachtig. Het landschap is ok niet enerverend. Enkele mooie stukken ...tussen Campagnolo en Formello. De route door het natuurpark is teleurstellend. Pas op voor de Maremma schaapshonden! Ik heb over de 85 kms. 2 dagen gedaan / met Lowa Renegade schoenen en 'features' sokken / goede keuze. tonvanzutphen@gmail.com


(verplicht, maar niet leesbaar voor anderen)

(je mag HTML gebruiken)

Je opmerking wordt na goedkeuring toegevoegd aan deze pagina en is voor iedereen leesbaar. S.v.p. alleen reageren op bovenstaande informatie. Voor reclame, linkverzoeken en één-op-één-contact met de redactie: zie het colofon. Voor vragen en oproepen: zie het forum.

 

  © Wessel Zweers, 1996-2014