Italië
Wandelmogelijkheden
Italië brak voor het eerst door als wandelland door de opkomst van berghutten (refugio). De eerste hut (Capanna Vincent) dateert van eind 18e eeuw en was eigenlijk slechts bedoeld als onderkomen voor mijnwerkers. In hetzelfde gebied (Monte Rosa) werd rond 1850 een andere hut gebouwd voor wetenschappers. Tot 1900 verschenen her en der meer hutten. Ook werden jachthutten omgebouwd tot pensionachtige onderkomens. Hoewel de eerste bergbeklimmers al een eeuw eerder het nieuws haalden met hun pionierstochten, vormden vooral deze hutten de doorbraak naar een veel groter publiek.
Vele hutten worden beheerd door de Club Alpino Italiano (CAI), opgericht in 1865. Deze club ging zich ook al snel bezighouden met het markeren van paden. De CAI is in bijna anderhalve eeuw uitgegroeid tot een grote organisatie met meer dan 300.000 leden. Tegenwoordig krijgen ook ecologische problemen (milieuverontreiniging, erosie) volop aandacht.
Adamello
De bergen van de Adamello liggen midden in de Dolomieten, zo'n 30 km ten westen van de befaamde Brentagroep. Toch is de Adamello een echt Alpengebergte en heeft het veel weg van de bergen die je in de Centrale Alpen aantreft: een hard en donker granietgesteente dat in plompe massieven in het landschap is gedropt. In het noorden van de Adamello glinsteren enkele flinke gletsjers, die het gebergte een behoorlijk alpien karakter geven. Tijdens het wandelen waan je je soms meer in Zwitserland dan in Italië. De typisch Italiaanse sfeer in de hutten verdringt die indruk echter heel snel.
De Adamello ligt ingeklemd tussen een aantal dalen. In het noorden zijn dat de Val Camonica en Val di Vermiglio. Aan de andere kant van die dalen begint de Ortlergroep, met toppen tot bijna 4000 meter. In het oosten ligt de beroemde en daardoor zeer drukke Brentagroep. In het zuiden gaan de bergen uiteindelijk over in de Po-vlakte. In het westen ten slotte ligt Val Camonica, dat in het zuiden uitkomt in het Lago d'Iseo - dat meer zie je bij helder weer liggen vanaf de Refugio Maria e Franco.
De Adamello is een vrij klein berggebied. In een aantal dagen kun je van zuid naar noord doorheen lopen. Eenvoudig toegankelijk is het gebied echter niet. Toeristen komen over het algemeen niet verder dan de bekende toeristenoorden aan de rand van het gebergte, zoals Pinzolo en het beroemde Madonna de Capiglio.
Gran Paradiso
Het natuurreservaat Gran Paradiso, deel van de Grajische Alpen, ligt ten zuiden van Aosta in de noordwestpunt van Italië, dicht bij de Mont Blanc. Het reservaat omvat, met uitzondering van het Valsavaranche, het gehele gebied tussen het dal van Cogne, de Monte Rosa dei Bianche, de Orco-vallei en de Val di Rhêmes.
De Gran Paradiso (4061 meter) is de hoogste top en tevens de enige vierduizender die zich geheel op Italiaans grondgebied bevindt. De berg domineert het uitzicht in de Aosta-vallei, die met haar zijdalen één van de mooiste delen van de Alpen is. Het westelijk deel is een groen landschap, terwijl het zuiden indrukwekkende vergezichten over een rotsachtig landschap biedt.
Het 'Grote Paradijs' beslaat zo'n 60.000 ha. De grote gletsjers vallen direct op evenals andere hoge toppen zoals de Gran Serra (3552 m) en La Grivola (3969 m). Een mild klimaat zorgt voor een weelderige flora en fauna. De toppen in het noorden en het westen schermen het gebied goed af tegen slecht weer. In de zomer kan het overdag aardig warm worden, maar 's nachts komt de temperatuur regelmatig onder het vriespunt.
Nationale & regionale parken
Italiës eerste nationale park dateert van 1922, maar pas in de jaren 90 is het aantal flink toegenomen. Momenteel zijn er 20 nationale parken, met nog eens 4 in aantocht. Samen beslaan ze 6% van de totale oppervlakte van Italië en liggen ze verspreid over het hele land, met uitzondering van Sicilië.
Verder zijn er meer dan 120 natuurparken, waarvan het merendeel in het noorden ligt, en ruim 400 natuurreservaten met bijzondere planten, dieren of ecosystemen.
Voor een totaaloverzicht: www.parks.it, de website van de Federazione Italiana Parchi e Riserve Naturali. Hier vind je alle beschermde gebieden in Italië, ieder toegelicht met hun belangrijkste kwaliteiten.
Wandelroutes
Italië heeft niet zo'n uitgebreid en fijnmazig netwerk van langeafstandwandelroutes zoals verschillende West-Europese landen dat hebben. Toch kent het land wel een aantal wereldberoemde paden en zijn er in de meeste regio's ook wel lokale routes. Sommige hebben een historische of religieuze achtergrond.
E1
De Europese wandelroute E1 loopt helemaal van Zweden naar Italië. Het Italiaanse deel begint bij het Lago Lugano, doorkruist de Povlakte en volgt verder de GEA tot Scapoli in Umbrië - kortom veel variatie. Meer informatie: Federazione Italiana Escursionismo. Zie verder de pagina E1.
Grande Traversata delle Alpi (GTA)
De GTA loopt van Viozene in Ligurië via Piemonte en Aosta naar Valle Anzasca, nabij de grens met Zwitserland. Het goede nieuws is dat er behoorlijk wat overnachtingsadressen langs deze route te vinden zijn. Het slechte nieuws is dat de GTA op sommige delen een extreem zware uitdaging vormt voor bergwandelaars - niet alleen door enorme hoogteverschillen, maar vooral door achterstallig onderhoud, waardoor de GTA op enkele plaatsen helemaal overgroeid zijn. Daarom raden we deze route zonder gedegen voorbereiding (reisverslagen, goede topokaarten, actuele informatie) beslist af. Meer info: Associazione Grande Traversata delle Alpi.
Grande Escursione Appenninica (GEA)
Een meer dan 400 km lange route die de Apennijnen in de lengterichting doorkruist. Meer info: zie de gelijknamige gids van Alfonso Bietolini en Gianfranco Bracci, met 1:30.000 kaarten.
Via Francigena
Deze oude pelgrimsroute loopt van Groot-Brittannië naar Rome. Zie de aparte pagina Via Francigena.
Via Appia
Van Rome naar Bari loopt de 500 km lange Via Appia, aangelegd in 312 voor Christus. De via is er nog en is gedeeltelijk ook wel te belopen, maar stukken zijn ofwel verdwenen ofwel verkeersweg geworden. Asfalt is dus niet te vermijden is, maar een avontuurlijke reis is gegarandeerd - zeker als je van cultuurhistorie houdt. Zie de aparte pagina Via Appia.
Via Vandelli
Na het huwelijk van Ercole Rinaldo, hertog van Modena en Maria Theresa Cybo uit Massa-Cararra, werd in 1739 een begin gemaakt met de aanleg van de Via Vandelli. Deze transapennijnse route verbond Modena met Marina di Massa aan de Ligurische kust. De bouw van deze 180 km lange en voor paarden en ezelkarren begaanbare route kwam in 1752 gereed volgens de plannen van de monnik Abate Domenico Vandelli. Meer dan 2000 arbeiders waren verantwoordelijk voor de aanleg van deze, in zijn tijd als heuse autobaan geldende, route. Voor een deel is de oude bestrating van grote stenen platen nog intact.
Vanwege de groeiende interesse voor historische routes kwam ook de Via Vandelli weer in de belangstelling van de lokale overheden van Emilia en Toscane. Zij waren dan ook verantwoordelijk voor het restaureren van het wegdek van de meest interessante gedeelten van de route.
Via Romea
Door het prachtige Italiaanse landschap loopt de achtste-eeuwse Via Nonantolana, een oude pelgrimsroute naar Rome. De route volgt het gedeelte van de vlakte van Bologna naar het in Toscane gelegen Pistoia. Je steekt de Apennijnen over, de bergketen die dwars door Italië loopt. Onderweg proef je in de dorpen en pelgrimsoorden die je passeert, niet alleen de sfeer van de eeuwenlange bonte geschiedenis, maar kun je ook genieten van de heerlijke Italiaanse keuken.
Sentiero Italia (SI)
Voor absolute doorlopers: de SI is een 5000 km (!) lange route in wording, die vanuit Triëst in een soort S-vorm via de Italiaanse Alpen en de Apennijnen naar Calabria in het uiterste zuiden moet lopen. Er is zelfs een verlenging via Sicilië en Sardinië gepland. Het totaal gaat 350 dagetappes omvatten, dus een jaar lopen! Meer informatie: Associazione Sentiero Italia.
Lokale paden
Bovenstaande langeafstandroutes zijn lang niet de enige wandelroutes. Italië telt duizenden lokale routes. Onder het kopje Boeken, onderaan deze pagina, staan enkele regionale wandelgidsen. Ook op topografische kaarten staan vaak wandelroutes ingetekend.
Kaarten
De topokaarten van Kompass - zowel 1:25.000 als 1:50.000 - dekken de meeste Italiaanse gebieden. Ze zijn verkrijgbaar bij reisboekhandels, maar ook wel in Italiaanse boekhandels en kiosken. Op deze kaarten staan ook wandelroutes ingetekend, maar onze ervaring is dat deze niet altijd even nauwkeurig zijn.
Kwalitatief beter, maar met veel beperkter dekking:
- Tabacco (1:25.000, delen van de Italiaanse Alpen),
- Edizioni Multigraph (Toscane en Apennijnen),
- Istituto Geografico Centrale (1:25.000 en 1:50.000, westelijke Italiaanse Alpen),
- Istituto Geografico Militare (1:25.000, Sardinie)
Overzichtskaarten:
- Michelin: kaarten 428-433 (1:300.000), of heel Italië op kaart 988 (1:1.000.000),
- Touring Club Italiano (TCI): 13 kaarten met schaal 1:200.000.
Tijdschriften
Wandelaars die regelmatig Italië bezoeken en ook de taal enigszins beheersen, kunnen overwegen een abonnement te nemen op een van de volgende Italiaanse bladen.
- Trekking (www.trekking.it)
Routes, reportages en toeristische/cultuurhistorische achtergrondinformatie. - Montagna
Nieuws en achtergronden over klimmen en bergsport. - Alp
Eveneens gericht op bergsport. Fraaie foto's.
