Praktische informatie
Gps
Op deze pagina
Hoofdzaken
- Wat is gps?
- Wat is een gps-ontvanger?
- Waarom zou je gps gebruiken?
- Voordelen van gps?
- Nadelen van gps?
Gps in de praktijk
- Hoe snel is werken met gps te leren?
- Hoe werkt een gps-ontvanger?
- Wat zijn coördinaten?
- Wat zijn waypoints?
- Hoe kom ik aan waypoints?
- Wat zijn tracks?
- Waar vind ik gps-wandelroutes?
Een gps-ontvanger kopen
- Welke typen gps-ontvangers zijn er?
- Hoeveel kosten ze?
- Wat zijn goede merken?
- Hoe kies ik een gps-ontvanger?
Verder handig om te weten
Meer informatie
Wat is gps?
Gps (tegenwoordig met kleine letters geschreven) is de afkorting van Global Positioning Systeem, een draadloos navigatiesysteem waarmee je overal op aarde je precieze positie kunt bepalen. Dit systeem bestaat uit 24 satellieten die op een hoogte van zo'n 20.000 km in een vaste baan om de aarde draaien en signalen uitzenden. Gps bestaat sinds 1995; vooral sinds 2000 heeft het gebruik ervan een grote vlucht genomen.
Wat is een gps-ontvanger?
Een gps-ontvanger is een handzaam toestel om satellietsignalen op te vangen. Aan de hand van deze signalen bepaalt het apparaat waar je je precies bevindt.
De meeste gps-ontvangers hebben echter nog veel meer in hun mars. Ze berekenen bijvoorbeeld ook in welke richting je loopt, wat je snelheid is, hoe ver je van je doel bent verwijderd en hoeveel kilometer je tot nu toe hebt gelopen. De modernste apparaten kunnen zelfs elektronische landkaarten opslaan. Een gps-ontvanger kan dus veel meer dan een kompas.
Waarom zou je gps gebruiken?
Gps was ooit ontwikkeld voor militaire doeleinden, maar het systeem is tegenwoordig met name onder automobilisten populair, om geen tijd te verliezen met het zoeken naar de weg. Ook wandelaars en fietsers gebruikten gps aanvankelijk vooral om niet verkeerd te lopen, maar hier spelen andere motieven eveneens een rol, bijvoorbeeld veiligheid en puur vermaak (zie Geocaching).
Wat zijn de voordelen van gps?
- Handzaam: een doorsnee gps-ontvanger is niet veel groter dan een mobiele telefoon.
- Veel navigatiemogelijkheden: gps biedt veel meer informatie dan een kompas.
- Extra hulpmiddel bij noodsituaties: bij dichte mist en noodweer kan gps mensenlevens redden.
- Nieuwe gebruiksmogelijkheden: gps is handig om gelopen routes vast te leggen en uit te wisselen.
En wat zijn de nadelen?
- het kost enige tijd om gps-navigatie onder de knie te krijgen;
- beperkt ontvangst: in bepaalde omstandigheden kan een ontvanger geen verbinding krijgen met satellieten;
- de kortste route is niet altijd de snelste route: een gps-ontvanger (althans die voor wandelaars) houdt geen rekening met obstakels, zoals snelwegen, spoorlijnen, rivieren en bergen;
- niet altijd praktisch: als je met stokken wandelt (bijvoorbeeld bij Nordic Walking of wandelen in de bergen) kom je in feite een hand te kort;
- beperkte levensduur batterijen: als de ontvanger permanent is ingeschakeld, raken ze snel op, wat vooral bij meerdaagse tochten kan zorgen voor praktische problemen.
Het belangrijkste nadeel van gps vinden we dat het bij sommige mensen kan leiden tot overmoed. Satellietnavigatie is handig, maar zonder kennis en ervaring heb je niets aan een gps-apparaat. Als je je niet bewust bent van de nadelen, biedt gps slechts schijnzekerheid. Zorg dus altijd voor extra hulpmiddelen, zoals routebeschrijving of wandelgids, kaart, kompas en een mobiele telefoon.
Hoe snel is werken met gps te leren?
Omgaan met een gps-ontvanger vraagt geen bijzondere wiskundige aanleg of andere gaven, al is het wel iets ingewikkelder dan navigatie met kaart en kompas. Wat je vooral nodig hebt, is veel geduld. Koop geen gps-ontvanger vlak voordat je met vakantie gaat, maar ga er eerst af en toe een dagje mee oefenen. Neem de tijd om ermee vertrouwd te raken. En neem ook altijd de gebruiksaanwijzing mee - al 'klikkend' kom je aardig wat te weten, maar sommige opties zijn wat lastiger te vinden.
Hoe werkt een gps-ontvanger?
Gps-apparaten zijn er in soorten en maten, maar vrijwel overal vind je dezelfde basisfuncties terug. Allereerst het contact leggen: zodra je de ontvanger start, gaat deze op zoek naar satellieten. De allereerste keer kan dat 5 tot 10 minuten duren, daarna gaat dit veel sneller. Het apparaat onthoudt namelijk alle posities, zodat het de volgende keer gerichter kan zoeken.
Zodra alle beschikbare satellieten zijn gevonden, kun je de wandeling beginnen en die ondertussen via je gps-ontvanger volgen. Dit zijn de schermpjes van bijvoorbeeld een Garmin eTrex:
- hoofdmenu: toegang tot o.a. basisinstellingen en opgeslagen routes;
- satellietscherm: een schematisch weergegeven sterrenhemel met de plaatsen van alle satellieten en daaronder je huidige positie (in coördinaten en in hoogte);
- kaartscherm: een kaartje met de tot nu gevolgde route en nabijgelegen plaatsen (u kunt in- en uitzoomen);
- navigatiescherm: een soort kompas, met daaronder je huidige snelheid en koers (noord, oost, zuid, west);
- tripcomputer: hoe laat is het, hoe lang heb je gelopen, hoe lang gepauzeerd, hoeveel kilometer afgelegd, je snelheid (gemiddeld en maximum).
Verder heeft een gps-ontvanger een aantal extra bedieningsknoppen om bijvoorbeeld te switchen tussen schermpjes, om in- en uit te zoomen en om de huidige positie op te slaan.
Wat zijn coördinaten?
Coördinaten zijn cijferreeksen die je exacte positie op aarde weergeven. Ze vormen de basis van gps-navigatie.
Coördinaten zijn gebaseerd op twee belangrijke lijnen: de Greenwich-meridiaan (noord-zuid) en de evenaar (west-oost). Een voorbeeld: de plaats waar we deze woorden schrijven, wordt weergegeven met de coördinaten N 52° 00,781' O 004° 43,253'. Dit betekent niets anders dan de positie 52 graden plus bijna 1 minuut ten noorden van de evenaar en 4 graden plus ruim 43 minuten ten oosten van de Greenwich-meridiaan.
Wat zijn waypoints?
Waypoints, een enkele keer ook wel landmarks genoemd, zijn niets anders dan de coördinaten van karakteristieke punten die je tijdens een wandeling passeert, bijvoorbeeld splitsingen, scherpe bochten, uitzichtpunten of de locatie van een cache. Je kunt tijdens je wandeling zelf waypoints opslaan in het geheugen van je ontvanger, maar ook die van anderen nalopen.
Hoe kom ik aan waypoints?
Op verschillende manieren:
- door ze tijdens je wandeling zelf op te slaan in je ontvanger;
- door waypoints van anderen te downloaden van internet of van cd-rom en ze via je computer te uploaden naar je gps-ontvanger;
- door ze zelf te berekenen aan de hand van topografische kaarten en een liniaal of kaarthoekmeter, en ze handmatig in te voeren in je ontvanger.
Wat zijn tracks?
Bij de meeste gps-ontvangers is het niet noodzakelijk om handmatig waypoints vast te leggen. Ze kunnen ook zelf automatisch de hele route registreren. Natuurlijk moet je die wel de hele wandeling aan laten staan. Zo'n vastgelegde route noemt men een track. Een track zie je op je schermpje weergegeven als een ononderbroken lijn.
Waar vind ik gps-wandelroutes?
Vooral internet: zie de links onderaan de pagina.
Langzamerhand zijn ook steeds meer routes verkrijgbaar bij VVV's en andere toeristische instanties: zie het nieuwsoverzicht onderaan de pagina voor tips.
Verder zijn er ook enkele NS-wandelingen geschikt voor gps:
- Castricum - Egmond aan Zee (15 km)
- Baarn - Hollandsche Rading (13 km)
- Boxtel - Oisterwijk (16 km)
- Wolfheze - Lunteren (22 km)
Welke typen gps-ontvangers zijn er?
In computerwinkels kom je vooral gps-systemen voor automobilisten tegen. Het bekendste merk op dit gebied is Tom-Tom. Deze zijn bedoeld voor inbouw in een auto, niet om tijdens een wandeling mee te nemen.
Voor fietsers en wandelaars zijn meer handzame modellen ontwikkeld, ongeveer ter grootte van een mobiele telefoon. Vaak zijn ze uitgerust met een koordje, waarmee je het toestel om je nek kunt hangen. Ook zijn deze meestal beter bestand tegen regen.
Hoeveel kosten ze?
Een gps-ontvanger voor wandelaars kost al gauw 100 tot 150 euro. Geavanceerde toestellen kosten een veelvoud. Het verschil met goedkopere modellen zit niet zozeer in de kwaliteit, maar in extra gebruiksmogelijkheden. Als je een bepaald model op het oog hebt, loont het zeker de moeite om prijzen te vergelijken. Het kan je tientallen euro's of zelfs meer besparen.
Wil je eerst vrijblijvend wat experimenteren voordat je zo'n toestel koopt? Je kunt ook gps-ontvangers huren bij Staatsbosbeheer en verschillende buitensportwinkels. Een ideale manier om een idee te krijgen van welke gebruikersmogelijkheden voor je belangrijk zijn.
Wat zijn goede merken?
Verreweg het bekendste merk is Garmin. Wij gebruiken zelf al jaren de niet al te dure Garmin eTrex en die heeft het bij ons nooit af laten weten. Een andere naam om op te letten is Magellan, dat in 2005 een nieuwe serie modellen op de markt heeft gebracht.
Natuurlijk zijn er nog meer producenten van goede gps-ontvangers. Onderstaande links leiden je naar hun websites en naar ervaringen van gebruikers.
Hoe kies ik een gps-ontvanger?
Enkele punten om op te letten bij de aankoop:
- Hoe ligt het toestel in de hand? Kun je het toestel bedienen met dezelfde hand als waarmee je het toestel vasthoudt?
- Is het scherm duidelijk afleesbaar? Is het ook afleesbaar in het donker?
- Hoeveel waypoints en tracks kan het toestel opslaan?
- Welke extra functies heeft het allemaal?
- Kun je de gps-ontvanger aansluiten op een pc, zodat je je tracks gemakkelijker kunt uitwisselen met anderen?
- Hoeveel weegt het?
- Hoe is de ontvangst in bosrijke gebieden? (Dit is natuurlijk niet in de winkel uit te proberen, maar hierbij kun je afgaan op ervaringen van anderen.)
- Wat voor batterijen gaan erin? Wat is hun verwachte levensduur?
- Is het toestel waterdicht?
Hoe universeel is gps?
In Europa gebruiken we nog steeds het Amerikaanse gps-systeem, Navstar geheten. Ook Rusland heeft een vergelijkbaar systeem met de naam Glonass. Dit systeem zendt echter uit op een andere frequentie, die onze gps-apparaten niet kunnen ontvangen.
Europa werkt intussen aan een eigen navigatiesysteem: Galileo, dat in 2008 klaar moet zijn. Galileo zal plaatsen tot 1 meter nauwkeurig kunnen localiseren; de burgerversie heeft een nauwkeurigheid van 'slechts' 10 meter. Galileo en Navstar zullen op elkaar worden aangesloten, zo zijn de Europese Unie en de Verenigde Staten in 2004 overeengekomen. Zie het nieuwsoverzicht onderaan deze pagina voor de laatste ontwikkelingen.
Hoe nauwkeurig is gps?
In principe bieden satellietsignalen voldoende houvast om de eigen positie tot op een paar meter nauwkeurig te berekenen. Maar er zijn situaties waardoor de afwijking kan oplopen tot meer dan tien meter, zoals bij atmosferische storingen en bij satellieten die - vanuit de ontvanger gezien - te dicht bij elkaar staan. Dit laatste noemt men een "ongunstige satellietgeometrie". De meeste gps-ontvangers weten deze afwijking aardig in te schatten en geven een indicatie in de vorm van een estimated position error (EPE) of een (position) dilution of precision (DOP of PDOP).
Verder zou gps in oorlogstijd misschien riskant kunnen zijn. De gps-satellieten zijn namelijk eigendom van de Amerikaanse defensie en Bush wil gps kunnen uitschakelen om de vijand zand in de ogen te strooien. In hoeverre dit een reëel gevaar is, valt echter met geen mogelijkheid te zeggen.
Hoe betrouwbaar is een gps-ontvanger?
Satellietsignalen zijn relatief zwak en kunnen gemakkelijk worden gehinderd. In dichte bossen, in gebouwen en in smalle kloven is de kans groot dat je geen of slechts beperkt ontvangst hebt.
Verder speelt ook de gps-ontvanger zelf een rol. Als je die permanent aan hebt staan, kost dat veel batterijen. Heb je wel reservebatterijen bij de hand?
En hoe ervaren ben je zelf? Als je bijvoorbeeld de mapdatum of het coördinatenstelsel verkeerd instelt, zal de ontvanger een heel andere positie aangeven.
Boeken en gidsen
- Handboek oriëntatie voor de wereldreiziger / Keesjan van den Herik
- Pocket PC & navigatie / Harry de Bruyn
- Zakboek kaart kompas & gps / Frans Welkamp
- Wat & Hoe Oriënteren met kompas en gps
Nieuwsoverzicht
- Kustpad wordt uitgebouwd tot Wadden-wandelnetwerk
- Test: gps-ontvangers (Op Pad, 2008/1)
- De Salzburger Almenweg interactief
- Nieuwe NS-wandelroutes in Utrecht, Gelderland, Friesland en Overijssel
- Test: handheld gps'en (Op Pad 2006/1)
- Eerste Galileo-satelliet gelanceerd
- Personeelsuitjes met gps
- Gps-wandelen voor vmbo-leerlingen in Sint Oedenrode
- Gratis gps-wandelroutes in Drenthe
- Franse zakcomputer met gps en wandelkaarten
- Europese gps mag niet Galileo heten
- Bush wil gps kunnen uitschakelen
- Lancering Europese gps-satellieten eind 2005
- Eerste gps-stadsgids in Venetië
- Goedkopere gsm met gps-ontvanger van Acore
- Innovatieve wandelarrangementen in Friesland
- Gps en Galileo gaan samen
- Vier nieuwe Groene Halte-wandelroutes
- Nieuwe gps-routes in Hoge Veluwe
- Gps voor blinden
- Akkoord over Europese tegenhanger gps
- Gps onbetrouwbaar in oorlogstijd
Vakanties en arrangementen
Aanbieders van meerdaagse gps-arrangementen:
- Cimarron Buitensport
- Gps/oriëntatietochten in België. Bergsportcursussen in de Franse Alpen. Ook gezinstochten met kinderen.
- Motel Koolen
- Driedaags wandelarrangement met gps door Noordoost-Brabant.
Gps-wandelroutes
- www.gpstracks.nl
- Uitgebreide website waar je honderden gps-wandelroutes en waypoints van markante locaties in Nederland, België en Duitsland kunt downloaden.
- www.gpswalking.nl
- Meer dan 100 gedocumenteerde gps-wandelingen rond Eindhoven. Alle wandelingen zijn voorzien van foto's en routebeschrijving.
- GPSrondwandelingen
- Vijftig wandelingen van 5 tot 20 km, hoofdzakelijk in Gelderland en Overijssel. Alle routebeschrijvingen kosten € 2,50 en zijn via de site te bestellen.
Aanbevolen links
- www.gps-koopgids.nl
- Een onafhankelijke wegwijzer voor het kopen van een gps-ontvanger, inclusief prijsinformatie en links naar leveranciers. De ingezonden reacties van gebruikers maken snel duidelijk wat de zwakke plekken zijn van elk toestel.
- www.go-gps.nl
- Veel praktische en helder geschreven informatie voor beginnende en gevorderde gps-gebruikers. Ook een globaal overzicht van gps-wandelroutes in Nederland.
- gps.startpagina.nl
- gps-software.startpagina.nl
- Honderden gps-links overzichtelijk gerubriceerd, vooral interessant voor gevorderde gps-gebruikers.
- www.gpshuren.nl
- Overzicht van Nederlandse adressen om een gps-ontvanger te huren.
