artikelen
Fietsen naar Santiago de Compostela
(tekst: Ignace Vervaet †, met toestemming overgenomen van de voormalige ANWB-site)
algemene informatie
De goede weg bewandelen alleen is niet genoeg;
je moet er ook van genieten.
(naar Confucius, aldus Mary Dresselhuis op tv in januari 1997.
Ze zei erbij: Confucius was zó wijs, dat móét hij wel gezegd hebben.)
Mysterieus en inspirerend
Thuis hangt aan de muur een mysterieuze en inspirerende landkaart uit 1648. Deze laat een deel van West-Europa zien met Vlaanderen, Frankrijk, Engeland, Italië en Spanje. Als je goed kijkt zie je tientallen stippellijntjes vanuit alle windstreken in Spanje samenkomen met als eindpunt Santiago de Compostela in het uiterste noordwesten. De stippeltjes geven verscheidene routes aan om het beroemde pelgrimsoord te bereiken.
Deze Weg, in Spanje El Camino en in het Frans Le Chemin geheten en nu zelfs op de electronische snelweg aanwezig, is meer dan duizend jaar oud. Miljoenen pelgrims hebben in de loop der eeuwen El Camino Real, de Koninklijke Weg, afgelegd om de Heilige Jacobus te bezoeken en te vereren. Lopend of te paard, want veel andere mogelijkheden waren er in die tijd niet. Vandaag de dag is die Weg nog even populair en zelfs door de Raad van Europa, Culturele Routes uitgeroepen tot Europees cultureel erfgoed.
Motieven
De redenen waarom hedendaagse pelgrims de lange reis naar Jacobus in het verre Galicië maken zijn zeer divers. Er zijn ontelbare motieven. Belangrijk zijn religieuze overwegingen, om iets te vragen voor jezelf of voor anderen, te bedanken voor genezing of een verkregen gunst. Vroeger was vergeving van zonden de belangrijkste drijfveer om te gaan pelgrimeren. Had je genoeg geld maar weinig tijd of zin om zelf te gaan, dan kon je ook ter vergeving van jouw zonden een ander op pad sturen.
Nu zijn het dikwijls heel andere criteria die mensen bewegen de nog steeds avontuurlijke tocht te maken: spirituele, culturele of andere overwegingen; een alternatief voor over-georganiseerde vakantiereizen; het blasé zijn van voorgekauwd massatoerisme; een sportieve kick voor lange-afstands-fietsers, -wandelaars en fitness-freaks; een goedkope rugzakvakantie; eens iets anders willen dan uren wachten op een vliegveld of dagenlang met gezwollen voeten in een bus zitten.
Het kan ook een vorm van egoïsme zijn: lekker wekenlang weg om te gaan en staan waar je wilt; ongestoord genieten van eindeloze vrijheid zonder enige verplichting; een avontuur; actie en vakantie tegelijk. Soms is een weg belangrijker dan het doel. Er zijn historiezoekers, museasnuffelaars en natuurliefhebbers bij.
De reden om de Camino te volgen, kan ook het begin zijn van een nieuwe levenstaak of een afronding van een lange studie. Het wordt wellicht een keerpunt in je leven. Voor sommige pelgrims is het de verwerkelijking van een jongensdroom, hoewel door de tijd heen ook veel vrouwen de reis hebben gemaakt.
Cultuurhistorie
In de middeleeuwen is rond Jacobus menige legende ontstaan. Kloosterorden stichtten kerken met grote portalen en galerijen, waar in onafzienbare stromen doortrekkende pelgrims de nacht doorbrachten. Ook verrezen er langs de Camino en aanvoerwegen veel hospitalen om de verzwakte pelgrims te verzorgen. De gebouwen die bewaard zijn gebleven, hebben een belangrijke cultuurhistorische betekenis gekregen.
De Camino is een soort levensweg vol bergen en dalen. Niemand vertrekt als pelgrim; dat word je pas onderweg. Wie weet; misschien ontmoet je op deze tocht je Schepper wel. Want God is in. Het is te hopen dat de reis naar Santiago zijn louterende kracht blijft behouden en niet degradeert tot een gesponsorde krachttoer waarvan de resultaten dagelijks per zaktelefoon worden doorgegeven. Er zijn veel wegen die naar Rome leiden, maar nog veel meer wegen leiden naar Santiago!
voorbereiding
Bij ieders voorbereiding hoort oefening, training, het uittesten van materialen en het afpalen van eigen mogelijkheden. Het ongewisse is een essentieel aspect van een pelgrimage; het moet geen volledig verzorgde trip zijn.
Hoewel de echte pelgrim te voet van huis naar Santiago gaat, zijn er velen die de fiets kiezen. De reden is veelal een kwestie van beschikbare tijd. Lopen duurt ruim drie keer zo lang. Vanuit Nederland kan de tocht naar het verre Galicië per fiets in ongeveer één maand worden afgelegd. De gemiddelde dagafstand is dan ± 80 en het totaal ± 2500 kilometer. Er is ook een andere mogelijkheid. Ga met de trein naar Vézelay of Bayonne voor een start in Saint-Jean-Pied-de-Port. Beide zijn van ouds bekende Franse verzamelplaatsen voor het vertrek naar Jacobus. De afstand is dan ± 1700 respectievelijk ± 900 kilometer.
Nederlands Genootschap van Sint Jacob
Het is raadzaam om ter voorbereiding lid te worden van het Nederlands Genootschap van Sint Jacob. Zie voor inlichtingen over het genootschap en het aanmelden als lid: www.santiago.nl. Het kwartaalblad de Jacobsstaf geeft voortreffelijke achtergrondinformatie. Het genootschap verstrekt ook een pelgrimspas en goed bruikbare attributen. Op de halfjaarlijkse bijeenkomsten van het genootschap wisselen wandelaars en fietsers in aparte workshops hun praktijkervaringen uit. Dat is voor beginners heel leerzaam.
Spaans Verkeersbureau
Het Spaans Verkeersbureau beschikt over veel gratis folders, kaarten, posters en een aparte lijst van overnachtingsadressen. Adres: Spaans Nationaal Bureau voor Vreemdelingenverkeer, Laan van Meerdervoort 8A, 2517 AJ 's-Gravenhage, telefoon 070 346 59 00.
ANWB
Aan te bevelen is ook een bezoek aan de ANWB voor algemene reisinformatie, kaarten, boeken, gidsen en een uitstekende reisverzekering. Zie het ANWB-handboek of loop eens binnen bij een ANWB-vestiging. Ook op vrijetijdsbeurzen als het Op Pad Festival kun je veel aan informatie en praktijkervaring opsteken.
praktische tips
Welke fiets?
Voor welk type fiets kies je? Dat is een makkelijke vraag met een moeilijk antwoord. Probeer uit eigen ervaring je antwoord te vinden vóór je vertrek. Kies een fiets met een zadel waarop je zit als in een comfortabele fauteuil thuis. Het aanbod goede fietsen, die geschikt zijn voor de lange afstand, slecht begaanbare tracks en daarbij ook nog gebouwd zijn om flink wat bagage mee te nemen, is zeer groot. Een oriëntatietocht langs speciaalzaken levert vast en zeker de juiste fiets op die bij jou past. Het beste is niet altijd het duurste.
Zelf fietste ik naar Santiago op de goedkoopste uitvoering Gazelle met maar drie versnellingen. Het hield wel in dat de pedalen op sterk stijgende stukken niet meer rond waren te krijgen. Dat werd dús lópen. Dat vond ik nooit een probleem, maar de volgende keer zou ik toch wat meer versnellingen kiezen. Reken er op dat je onderweg veel moet klimmen. Mijn reisverslag heet dan ook Duizend heuvels naar Santiago. Iets meer dan drie versnellingen is echt geen luxe. Er zijn fietsen met 24 versnellingen die je met veel schakelen zonder afstappen naar de hoogste top kunnen brengen. Die keus moet je zelf maken, want daar hangt ook een prijskaartje aan.
Maak van tevoren met volle bepakking een paar proefritten van zo'n tachtig kilometer. Dan kom je er vanzelf achter wat goed is en wat niet. Wacht niet op mooi weer voor zo'n testrit, want onderweg kun je het weer ook niet uitzoeken.
- Frame
Laat een vakman de maat nemen. De hoogte en afstand stuur-zadel is voor het zitcomfort medebepalend. - Stuur
Het beste vind ik een zogenoemde "ossenkop" met in het midden een u-vormige beugel. Met twee halfronde armsteunen kun je onderweg ook eens de rug strekken. U-beugel en ossenkop zijn ideaal om je bij het klimmen aan op te trekken. - Remmen
Hoewel cantilever remmen het beste zijn, hebben mijn trommelremmen, die door mijn fietsenmaker sterk werden afgeraden, mij nooit in de steek gelaten. - Banden
Laat nieuwe anti-lek binnen- en buitenbanden monteren. Daarmee heb ik onderweg niet één lekke band gehad. Neem wel voor de zekerheid twee reserve binnenbanden mee. - Zadel
Een belangrijke persoonlijke keuze. De een zit het best op een leren zadel, de ander kiest voor een gel uitvoering. Op een perfect zadel moet je niet alleen lekker zitten, maar ook liggen met je handen aan de u-beugel. Schaf het zadel ver van tevoren aan, zodat het al goed is "ingezeten". - Handschoenen
Heel belangrijk! Door de constante druk van de handen op het stuur, kan er pijn ontstaan tussen duim en wijsvinger. Ik had oude ski-handschoenen met afgeknipte vingers, maar je kunt natuurlijk ook speciale fietshandschoenen kopen. Mocht je onverhoopt ooit vallen, dan beschermen ze je handen uitstekend. Kies voor wat zachte handgrepen aan het stuur.
Bagage
Een oude kampeerderswijsheid zegt: Alles wat je thuis laat is meegenomen. Toch nemen veel pelgrims teveel mee. Hoe minder je meeneemt, des te beter! Iedereen die ik onderweg sprak had wel iets achtergelaten of naar huis teruggestuurd. Vergeet niet dat iedere extra broek of trui mee omhoog de berg op moet. Waar nodig kun je in elk dorp sokken, ondergoed of T-shirts kopen. Echte gramfanaten gebruiken voor kleine hoeveelheden lege doosjes van filmrolletjes.
Kleding
Reken op regen, kou en extreme warmte. Zo'n ouderwets regenpak is af te raden. Binnen de kortste keren is het pak door condens en transpiratie van binnen natter dan van buiten. Een regencape is een goed alternatief. Handig is ook een lange broek met afritsbare pijpen (vanaf ongeveer f 79,-) voor als het warm wordt. Stevige loopschoenen die niet van de trappers glijden; je loopt meer dan je denkt! Een pet met een flinke klep houdt je gezicht bij regen lekker droog.
Eten en drinken
Net als met kleding: neem niet teveel mee. Een kop koffie is overal te krijgen. In elk dorp is een bakker, slager en een winkel waar je fruit kunt kopen. Eet overdag niet teveel; drinken is het belangrijkste. Monteer twee bidons op de fiets en zorg dat je altijd over voldoende water beschikt. Een goed advies is om dat water in het buitenland te kopen in flessen en aan te vullen met snel opneembare suikers, vitaminen en mineralen. Deze zijn in diverse merken kant en klaar verkrijgbaar. Gebruik 's avonds een stevige maaltijd met veel koolhydraten, bijvoorbeeld spaghetti.
Hygiëne en rust
Neem twee keer per dag een douche en strooi talkpoeder waar dat helpt tegen irritatie. Vroeg naar bed en vroeg weer op, is een goed devies. Zorg dat je voor acht uur weg bent. Neem wel de tijd om interessante dingen, kerken en musea te bezoeken. Bereid ook dit aspect van je tocht voor, zodat je weet wat je in welke stad of streek kunt verwachten. Er is veel lectuur en literatuur over de Camino en de Jacobuscultuur. Goed geïnformeerd geniet je dubbel!
Aanraders
- Een metalen verlengstukje aan de bagagedrager vergemakkelijkt het meenemen van een tentje, slaapzak en onderlegger. Neem stevige spanriemen om de bagage achterop vast te zetten.
- Kies een lichtgewicht tent en zet die voor je vertrek een paar keer op; ook in de regen. Hierin is veel aanbod. Met mijn tentje van f 100,- was ik zeer tevreden. De metalen delen voor het luifeltje bleven thuis. Ondanks enorme regenbuien lekte het nooit. Net als bij de fiets is hier een enorm aanbod in. Kies wat bij je wensen en portemonnaie past.
- Verdeel de bagage over de fiets zodat er geen onbalans ontstaat. Het beste is twee waterdichte tasjes op houders aan het voorwiel en twee achter. Op de voortassen een open mandje voor allerlei snel grijpbare zaken.
- Denk aan de veiligheid; laat je zien! Draag retroflecterende strips op kleding, fiets en bepakking. Monteur eventueel een stang met een vlaggetje. Dikwijls is er geen andere keus dan op een drukke autoweg te fietsen, want fietspaden zijn er weinig. In Frankrijk en Spanje ontbreken ze geheel!
- Vooral tunnels in de bergen zijn levensgevaarlijk, smal en niet of nauwelijks verlicht. Een extra knipperlicht aan je arm of achterop kan veel ellende voorkomen. Ook een fietshelm (hoewel ik die zelf niet bij me had) biedt extra veiligheid.
- Dat geldt ook voor een pieper of spuitbus die enige bescherming biedt tegen honden. Ga niet zonder op stap, want je bent geen partij voor een aanstormende hond.
Kaarten
Jacobus beste vrind / zorg dat ik de weg / naar Santiago vind
Voor het geval dat Jacobus niet direct de juiste aanwijzingen gaf,
had ik voor de zekerheid voldoende kaarten, naslagwerkjes en zelfs
een kompas bij me. Heel duidelijk zijn de deelkaarten Frankrijk
van Michelin schaal 1:200.000. Met de St. Jacobs Fietsroute (drie
ringbandjes) van de Fietskaart Informatie Stichting kan je de reis stap voor stap volgen: uitgeverij Pirola, Schoorl, samen met de Fietskaart Informatie
Stichting, Postbus 13002, 3507 LA Utrecht, telefoon 033 494 16 80.
Noot van Tweevoeter
Ignace Vervaet, de auteur van deze pagina, is helaas overleden. Voor zover wij weten is zijn uitgebreide reisverslag niet meer te bestellen. Mocht blijken dat sommige andere gegevens verouderd zijn, dan kunt u dat via de reactiemogelijkheid hieronder doorgeven.
